Op zoek naar vrijheid en geluk in Noord-Afrika en het Midden-Oosten

Vijf maanden lang reisden Majd Khalifeh, Pieter Stockmans en Xander Stockmans door Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Ze gingen op zoek naar wat echt leeft bij het volk en brachten verslag uit over de dromen van vrijheid en geluk van gewone mensen, activisten, jongeren, imams, priesters, universiteitsprofessoren, vakbondsleiders, journalisten en politici. Samen met ‘Koekje bij de koffie’ blikt Majd terug op hun project.
door Lien Santermans

Hoe is Tussen Vrijheid en Geluk ontstaan?

“Ik heb altijd al langere tijd door de Arabische wereld willen reizen en wanneer ik aan Pieter voorstelde om mee te gaan, was hij meteen enthousiast. Nog voor het begin van de opstanden kwamen we samen om onze reis te plannen en van zodra de Arabische lente begon, werd het allemaal heel concreet. We kregen financiële steun van het Fonds Pascal Decroos voor bijzondere journalistiek, kochten een landkaart en kozen de plaatsen uit die we wilden bezoeken: Egypte, Tunesië, Lampedusa, Palestina, Israël, Jordanië, Libanon, Syrië en Saoedi-Arabië.”

Was het moeilijker voor jou als staatloze Palestijn om te reizen in de regio dan voor Pieter en Xander?

“Jazeker. Vanaf het begin hebben we ondervonden dat ik als Arabier minder vrij was in de Arabische wereld dan Pieter en Xander als Europeanen. Egypte was de eerste halte op onze planning, maar ik moest al meteen achterblijven. Pieter regelde zijn visum letterlijk op vier seconden op de luchthaven: betalen en stempel ontvangen. Ik heb daarentegen vier maanden lang geprobeerd een visum vast te krijgen, tot mijn aanvraag uiteindelijk geweigerd werd. Gelukkig hadden we een plan B en ben ik toen twee weken de Syrische oppositie in Europa gaan volgen, terwijl Pieter en Xander in Egypte rondtrokken.”

Jullie bezochten ook Israël. Jij was de eerste van je familie die het land bezocht sinds je grootouders 63 jaar geleden vluchtten. Was het daar ook moeilijk om het land binnen te geraken?

“Het leek wel een mission impossible met mijn Palestijnse origine en met een document van staatloze op zak. Ik werd maar liefst drie keer ondervraagd op de Israëlische ambassade in België. De eerste keer werd ik zelfs helemaal gefouilleerd door de politie. Uiteindelijk hebben ze me toch een visum verleend omdat ik officieel erkend ben als staatloze, nog nooit in Palestina geweest was en een uitnodiging van een Palestijnse NGO op zak had.”

“Toen we in Tel Aviv aankwamen, leek het even allemaal voor niets te zijn geweest. Ik werd meteen op de luchthaven opgesloten samen met een groep activisten en dacht dat ze me gingen terugsturen. Twee uur later mocht ik dan toch het land binnen en dat was een van de gelukkigste momenten van mijn leven: de eerste keer mijn land bezoeken.”

Hoe het was om voor de eerste keer op Palestijnse bodem te staan?

“Tegelijkertijd prachtig en hartverscheurend. Het was heel moeilijk om te zien dat Haifa, het dorp waar mijn grootouders vandaan kwamen, nu officieel een Israëlische stad is. Maar tegelijkertijd was ik de gelukkigste mens ter wereld omdat ik eindelijk de Palestijnse lucht kon inademen, Palestijns kon eten, praten, de Palestijnse zee zien en mijn familie kon leren kennen. We hebben ook een documentaire gefilmd over mijn terugkeer naar Israël. Die zal op 21 en 28 april te zien zijn op Vranckx.”

Majd voor de eerste keer in Palestina (c) Xander Stockmans

Hadden jullie vaak een andere kijk op de dingen, jij als Arabier en Pieter als Europeaan?

“Ja, we deelden dan wel dezelfde ervaringen, maar hadden er vaak andere gevoelens bij. Zo zijn we in Zuid-Tunesië op zoek gegaan naar het graf van Bouazizi, de jongeman die zich in september 2010 uit protest in brand stak en zo de Arabische revolutie in gang zette. Hoewel we allebei een enorme appreciatie koesteren voor wat die man gedaan heeft, betekent zijn daad voor Pieter als Westerse journalist iets anders dan voor mij als Arabier. Ik heb er namelijk, samen met miljoenen andere Arabieren, meer vrijheid door gekregen en daar ben ik hem ontzettend dankbaar voor.”

“Het feit dat Pieter als Vlaamse en ik als Arabische journalist voortdurend met elkaar in dialoog traden, is een van de sterke punten van ons project geworden. We hielden er vaak niet dezelfde mening op na en konden elkaar ook aanvullen. Voor ons was het belangrijk om altijd zowel de Oosterse als de Westerse visie in ons verhaal te verwerken.”

Hoe zien de mensen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten hun ideale samenleving? Lijkt deze op de Westerse of geven zij er een eigen invulling aan?

“Dat verschilt van persoon tot persoon. Afhankelijk van hun socio-economische situatie, opleiding en culturele achtergrond heeft iedereen een andere kijk op hun ideale samenleving. Zo zal een meisje uit Tunis dat in haar derde jaar Engelse literatuur zit, haar samenleving anders willen inrichten dan een Jordaanse imam of sjeik die bij een islamitische hulporganisatie werkt.”

“Hetzelfde geldt voor hun houding tegenover het Westen. Zo ontmoetten we zowel salafisten die in het Westen een ideaal systeem zien als seculiere Arabieren met haatgevoelens tegenover het Westen omdat het zo lang hun dictator heeft gesteund.”

Is de Westerse vrees voor een groeiend fundamentalisme in de Arabische politiek gegrond?

“De islamistische ideologie (politieke islam, nvdr.) wint inderdaad steeds meer aan populariteit in de Arabische wereld. Leiderschap van islamistische partijen betekent echter niet noodzakelijk dat deze landen een extremistisch bewind zullen kennen. In Tunesië is er nu bijvoorbeeld een islamistische partij aan de macht die het secularisme officieel respecteert.”

“Het klopt dat islamistische partijen eerder conservatieve standpunten innemen, maar als we naar de huidige verkiezingsstrijd bij de Amerikaanse republikeinen kijken, kunnen we vaststellen dat conservatisme zeker niet enkel in de Arabische wereld populair is. Bovendien zegt geen enkele islamistische partij dat ze de sharia wil opleggen. Met een dergelijke visie in hun programma zouden ze namelijk bijzonder veel stemmen verliezen.”

“De opkomst van islamistische partijen beschouw ik als een kans, niet als een bedreiging.”

“De opkomst van islamistische partijen beschouw ik kortom als een kans, niet als een bedreiging. Hun leiderschap hoeft zeker geen nieuwe dictatuur te betekenen. Veel partijen zijn zeer jong en moeten het vertrouwen van het volk nog winnen. Als ze er niet in slagen de mensen te overtuigen, dan zal het volk over enkele jaren wel anders stemmen.”

Wat dan met Syrië? Daar klinkt toch regelmatig het argument dat de religieuze minderheden geen bescherming meer zullen kennen mocht president Assad verdreven worden en de islamitische partijen aan de macht komen?

“De situatie in Syrië is natuurlijk enorm complex, maar het Syrische regime gebruikt religie volgens mij deels als argument om zijn voortbestaan te legitimeren. Het wil laten uitschijnen dat er spanningen bestaan tussen de verschillende religieuze groepen en dat het als enige de christenen en sjiieten kan beschermen tegen extremistische soennitische moslims.”

“Deze namiddag sprak ik op Skype nog met een jongen uit Damascus over de recente aanslagen in de stad, waarvan één in de christelijke buurt. Hij vertelde me dat de meerderheid van de mensen, inclusief de christenen, vermoedt dat het regime zelf achter deze aanslagen zit. Het is namelijk opvallend dat dergelijke aanslagen alleen plaatsvinden wanneer er belangrijke buitenlandse delegaties of waarnemers in de buurt zijn. Volgens mij heeft dit dan ook weinig met religie te maken, maar wel met politieke macht.”

“Dat islamitische partijen geen bedreiging hoeven te vormen voor diversiteit in de samenleving, werd bovendien duidelijk in Tunesië. Zo heeft de partij An-Nahda 50 procent vrouwen op haar kieslijst staan. Velen van hen dragen zelfs geen hoofddoek. Het zijn stuk voor stuk gekwalificeerde vrouwen die er niet zomaar bijzitten voor de schone schijn.”

Wat heeft je het meest verrast op je reis?

“Pieter, Xander en ik hebben ingezien dat vrijheid voor iedereen iets anders betekent. Je hoort de Syrische betogers wel altijd “Vrijheid! Vrijheid! Vrijheid!” roepen, maar wanneer we aan de mensen vroegen wat vrijheid voor hen betekent, gaven ze er allemaal een andere invulling aan. Zo betekent het voor de ene de vrijheid om zijn geloof uit te oefenen of vrijheid van meningsuiting, terwijl het voor de andere burgerrechten of een vrije beroepskeuze betekent. We zijn zelfs tot de vaststelling gekomen dat niet iedereen zijn geluk verbindt aan vrijheid, maar eerder aan de menswaardigheid die vrijheid brengt.”

“Ook hebben we geleerd dat toeval niet bestaat. We hadden vaak geen programma of geen concrete namen, maar we lieten ons leiden door het lot. Telkens kwamen we terecht bij de meest interessante personages die ons dan weer doorverwezen naar andere boeiende mensen.”

Wat gebeurt er nu verder nog met jullie werk? Is dit een afgerond project of zullen we er nog over horen?

“Alle artikels zijn nu reeds te lezen op MO* en er staan heel wat filmpjes van onze reis op Youtube. Binnenkort verschijnt dan onze documentaire Stateless op Canvas en geven we nog enkele lezingen. Het doel is om uiteindelijk een boek te schrijven over Tussen Vrijheid en Geluk. Ook hopen we dat onze Facebookpagina actief zal blijven. We zullen er nieuws op blijven posten en moedigen iedereen aan om erop te reageren, want we treden graag in discussie met de mensen.”

“Wij hebben maandenlang samengeleefd met het Arabische volk. We hebben samen betoogd, gegeten, gefeest, gelachen, geweend, gewerkt, geslapen en gereisd tot we op een bepaald moment het gevoel kregen zelf deel uit te maken van het verhaal. Ik hoop het dan ook met zoveel mogelijk mensen te kunnen blijven delen.”

Tussen Vrijheid en Geluk kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos. Info:www.fondspascaldecroos.be

Meer weten over het project? http://www.facebook.com/tussenvrijheidengeluk 

______________________________________________________

Majd Khalifeh is een Palestijnse journalist. Hij woonde sinds zijn geboorte in de Verenigde Arabische Emiraten, Tunesië, Libië, Syrië, Jordanië, Koeweit en België. Hij schrijft voor Arabische nieuwssites en is freelance vertaler-tolk bij de VRT Nieuwsdienst. Ook werkte hij mee aan het programma De Vloek van Osama.

Pieter Stockmans is een Belgische journalist en activist bij Amnesty International Vlaanderen. Hij reist al 7 jaar naar Israël en Palestina om er mensenrechtenverdedigers en slachtoffers van mensenrechtenschendingen te ontmoeten. Hij publiceert regelmatig in MO* Magazine.

Xander Stockmans is schilder en fotograaf. Hij legde de hoop en verwachtingen van vrijheid en geluk vast in portretten. http://www.xanderstockmansart.be

______________________________________________________

Advertenties

Een Reactie op “Op zoek naar vrijheid en geluk in Noord-Afrika en het Midden-Oosten

  1. Pingback: ‘Vrijheid betekent voor iedereen iets anders’ « Zonder Graten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s